W Iranie od końca grudnia 2025 roku trwają demonstracje wywołane kryzysem gospodarczym. UE wzywa władze w Teheranie do poszanowania praw obywatelskich i uwolnienia osób aresztowanych za pokojowe protesty. Donald Trump ostrzegł Iran przed mordowaniem protestujących.
Demonstracje, które według danych z początku stycznia 2026 roku weszły w ósmą dobę, objęły 222 lokalizacje w 78 miastach w 26 prowincjach Iranu. Organizacje praw człowieka, w tym Hengaw, odnotowały co najmniej 17–20 ofiar śmiertelnych związanych z protestami.
„Wzywamy siły bezpieczeństwa Iranu do zachowania maksymalnej powściągliwości w postępowaniu z pokojowymi protestującymi” – czytamy w stanowisku EEAS. Służba podkreśliła, że wyzwania społeczno-ekonomiczne powinny być rozwiązywane poprzez dialog, a nie przez przemoc.
https://focuseurope.300codes.website/bezpieczenstwo-i-obrona/news/na-28-grudnia-10-lat-jcpoa-jak-umarla-kluczowa-dla-bliskiego-wschodu-umowa-nuklearna/
Kryzys gospodarczy jako katalizator
Bezpośrednią przyczyną niepokojów społecznych jest dramatyczna sytuacja ekonomiczna kraju. Rial irański osiągnął rekordowo niski poziom 1,4 mln za jednego dolara amerykańskiego pod koniec 2025 roku. Inflacja wyniosła 42,4 proc. w 2025 roku, a prognozy wskazują, że w 2026 roku przekroczy 40 proc.. Szczególnie dotkliwy jest wzrost cen żywności, który sięgnął 72 proc..
Kryzys gospodarczy jest efektem wieloletnich sankcji międzynarodowych, załamania waluty krajowej oraz wysokiej inflacji, co komplikuje sytuację Iranu również w obliczu zagrożeń zewnętrznych, w tym potencjalnych ataków ze strony USA i Izraela.
Prezydent USA Donald Trump ostrzegł Iran przed działaniami, w wyniku których ucierpią niewinni ludzie.
„Przyglądamy się dokładnie sytuacji w Iranie. Jeśli Iran zacznie zabijać niewinnych ludzi, tak jak robili to w przeszłości, może się spodziewać bardzo silnej reakcji z naszej strony” – ostrzegł Trump.
https://focuseurope.300codes.website/bezpieczenstwo-i-obrona/news/trump-ostrzega-iran-i-broni-netanjahu-bez-niego-nie-byloby-izraela/
Różnice w podejściu władz
Prezydent Masoud Pezeshkian wezwał do dialogu z protestującymi w kwestiach ekonomicznych i podkreślił potrzebę wysłuchania „uzasadnionych żądań” obywateli. Stanowisko to kontrastuje z twardą linią Najwyższego Przywódcy Alego Chameneia, który rozróżnia „legalne protesty” od „zamieszek” i nakazał stłumienie tych drugich.
Brygadier generał Ahmad-Reza Radan, szef policji, prowadzi „ukierunkowane aresztowania” osób określanych jako uczestnicy zamieszek powiązanych z zagranicznymi agencjami. Minister spraw zagranicznych Abbas Araghchi oraz Najwyższa Rada Bezpieczeństwa Narodowego koordynują odpowiedź państwa na protesty.
Władze irańskie oskarżają zagraniczne służby wywiadowcze, w szczególności USA i Izrael, o podżeganie do przemocy i przedstawiają protesty jako element zewnętrznego spisku. Media państwowe informują o „ukierunkowanych aresztowaniach”, podczas gdy organizacje praw człowieka dokumentują przypadki użycia broni palnej przeciwko protestującym.
https://focuseurope.300codes.website/bezpieczenstwo-i-obrona/news/iran-oskarza-zachod-o-totalna-wojne-prezydent-pezeshkian-grozniejsza-niz-konflikt-z-irakiem/
Kontekst geopolityczny i perspektywy
Obecne protesty są kolejnym w ostatnich latach przejawem strukturalnego kryzysu wykraczającego znacznie dalej niż kwestie ekonomiczne. Potencjalna interwencja USA w przypadku stłumienia niepokojów społecznych wzmocni postawy i determinację protestujących, chcących wymusić zmiany polityczne.
„Wzywamy władze irańskie do przestrzegania prawa do wolności słowa, stowarzyszania się i pokojowego zgromadzania oraz do umożliwienia swobodnego przepływu informacji i dostępu do internetu” – podkreśla unijna dyplomacja w swoim stanowisku. Bruksela zażądała natychmiastowego uwolnienia wszystkich osób aresztowanych za pokojowe korzystanie ze swoich praw.
Utrzymujący się niepokój społeczny może skłonić władze Iranu do zaostrzenia represji.
